ชยมงฺคลอัฏฺฐกคาถา

ในการเขียนบทความเกี่ยวข้อกับ  ชยมงฺคลอัฏฺฐกคาถา นั้นได้มีหนังสืออ้างอิงอยู่ สองเล่ม

คือ 

1. "คาถาชินบัญชร สมเด็จพระพุฒาจารย์(โต) คาถาพาหุง ชีวิตตัวอย่างหมอชีวกโมารภัจจ์ "

    ผู้เขียน เสฐียรพงษ์ วรรณปก ราชบัณฑิต

2. "อธิบายศัพท์บาลี คาถาพาหุ อย่างละเอียดลึกซึ้ง ชนะแปดทิศ พิชิตแปดสถาณการณ์"

    ผู้เขียน พระสารประเสริฐ​ (นาคะประทีป)

พาหุง ประกอบไปด้วย 8 บท ในบทที่ 4 นั้นได้กล่าวถึง องคุลิมาล ซึ่งสามารถหาอ่านเรื่องของ องคุลิมาลอย่างละเอียดได้จาก "องคุลิมาล" ของ สมัคร บุราวาศ นอกจากนั้นแล้วอยากจะแนะนำให้อ่าน กามนิต-วาสิฏฐี ฉบับภาษาไทยแปลโดยเสฐียรโกเศศ–นาคะประทีป ซึ่งนาคะประทีปนี้ก็คือผู้แต่งหนังสือ 

"อธิบายศัพท์บาลี คาถาพาหุ อย่างละเอียดลึกซึ้ง ชนะแปดทิศ พิชิตแปดสถาณการณ์"

พาหุงสะหัส สะมะภินิมมิตะสาวุธันตัง
คฺรีเมขะลัง อุทิตะโฆ ระสะเสนะมารัง
ทานาทิธัมมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

มาราติเร กะมะภิยุชฌิตะสัพพะรัตติง
โฆรัมปะนาฬะวะกะมักขะมะถัทธะยักขัง
ขันตีสุทันตะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นาฬาคิริง คะชะวะรัง อะติมัตตะภูตัง
ทาวัคคิจักกะมะสะนีวะ สุทารุณันตัง
เมตตัมพุเสกะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

อุกขิตตะขัคคะมะติหัตถะสุทารุณันตัง
ธาวันติโยชะนะปะถังคุลิมาละวันตัง
อิทธีภิสังขะตะมะโน ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

กัตตะวานะ กัฏฐะมุทะรัง อิวะ คัพภินียา
จิญจายะ ทุฏฐะวะจะนัง ชะยะกายะมัชเฌ
สันเตนะ โสมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

สัจจัง วิหายะ มะติสัจจะกาวาทะเกตุง
วาทาภิโรปิตะมะนัง อะติอันธะภูตัง
ปัญญาปะทีปะชะลิโต ชิตะวา มุนินโท 
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นันโทปะนันทะภุชะคัง วิพุธัง มะหิทธิง
ปุตเตนะ เถระภุชะเคนะ ทะมาปะยันโต
อิทธูปะเทสะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

ทุคคาหะทิฏฐิภุชะเคนะ สุทัฏฐะหัตถัง
พรัหมัง วิสุทธิชุติมิทธิพะกาภิธานัง
ญาณาคะเทนะ วิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

เอตาปิ พุทธะชะยะมังคะละอัฉฐะคาถา โย
วาจะโน ทินะทิเน สะระเต มะตันที
หิตวานะเนกะวิวิธานิ จุปัททะวานิ
โมกขัง สุขัง อะธิคะเมยยะ นะโร สะปัญโญ

(1)

มารนับพันมือถืออาวุธสุดพันลึก

ขี่ช้างศึกครีเมขละจะห้ำหั่น

ยกเสนาโห่ก้องฟ้ามาประจัญ

หมายฟาดฟันภควันต์ให้บรรลัย

จอมมุนีประทับระงับจิต

นิ่งสนิทพระทัยมั่นไม่หวั่นไหว

อาศัยทานบารมีฤทธิไกร

บันดาลให้พระทรงภพสยบมาร

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(2)

อาฬวกะยักษ์ร้ายใจฉกาจ

หมายพิฆาตจอมมุนีให้ปี้ป่น

ตลอดคืนยันรุ่งมุ่งผจญ

พระทรงใช้ความอดทนสู้เหตุการณ์

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(3)

ช้างตกมันหันใส่ดุจไฟป่า

ร้องแปร๋นแปร๋นแล่นมากลางถนน

หมายขยี้บี้บถพระทศพล

แต่พ่ายมนต์เมตตาพระทรงฌาณ

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(4)

โจรทะนงองคุลิมาลหาญกล้า

สองมือคว้าดาบชูสู่สถล

วิ่งไล่ล่าตถาคตทศพล

สิ้นสามโยชน์อดทนมุ่งราวี

พระมุนินท์ชินสีห์มิมีขลาด

ย่างพระบางปกติตามวิถี

โจรยิ่งไล่ยิ่งห่างในทันที

พระทรงมีฤทธิ์วิเศษเผด็จมาร

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(5) 

นางจิญจามารยาสารพัด

ยั่วยวนชวนกำหนักทุกแห่งหน

เอาเยื่อไม้เคียนพุงมุ่งผจญ

กล่าวอ้าวพระทศพลคือสามี

พระมุนินท์ชินสีห์มิได้หวั่น

พระทัยมั่นสงบสง่ามีราศี

นางกล่าวร้ายอย่างไรมิไยดี

ใช้ขันตีข่มจิญจามารยามาร

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(6)

นิครนถ์ชื่อสัจจกะพหูสูต

เป็นนักพูดเก่งกล้าท้าทุกหน

หาญโต้พระพุทธเจ้าด้วยเมามน

ทศพลใช้ปัญญาชำนะมาร

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(7)

นันโทฯ นาคราชฉกาจฤทธิ์

พ่นควันพิษพันพัวมืดมัวมน

โมคคัลลาน์โอรสทศพล

ใช้ฤทธิ์ดลดับพิษสนิทนาน

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

(8)

พกาพรหมบรรทมสถานทิพย์

สูงลิบลิบลิ่วลิ่วโพยมหน

เห็นผิด คิดว่าตนอยู่คงทน

ดุจพิษร้ายทำลายคนทรามปัญญา

จอมมุนีกรุณารักษาพิษ

ด้วยตัวยาอมฤตคือญาณกล้า

ให้พรหมเห็นชั่วดีมีปรีชา

รู้ว่าสังขาราไม่ยืนนาน

ขอเดชะชัยชนะพระพุทธองค์

บันดาลมงคลชัยให้ไพศาล

เป็นมิ่งขวัญคุ้มเหตุเภทภัยพาล

แด่เราท่านถ้วนทั่วทุกตัวตน

พุทธชัยมงคลทั้งแปดนี้

บุรุษสตรีเช้าค่ำสวดพร่ำบ่น

จะห่างภัยนานาในสากล

ถึงวิมุตติหลุดพ้นทุกคนเอย ฯ

เสฐียรพงษ์ วรรณปก ประพันธ์

แยกศัพท์

 พาหุงสะหัส สะมะภินิมมิตะสาวุธันตัง

ครีเมขะลัง อุทิตะ โฆระสะเสนะมารัง

    อุทิตะ (เกิดขึ้น, โผล่ขึ้น) 

    โฆระ (ย่อมาจาก โฆะระวิสะ งูพิษร้าย)

    สะเสนะมารัง (พร้อมทั้งเสนามาร)

   

    แปลอย่างนี้ก็จะได้คำแปลว่า "พร้อมทั้งเสนามารมีงูออกมาจากร่างกาย"

    

    มารในที่นี้ไม่จำเป็นจะต้องเป็นมารจริง ๆก็ได้ หาเป็นสัญลักษณ์แทนกิเลส (โลภ โกรธ หลง) 

    พระองค์ทรงพยายามเอาชนะกิเลสทั้งหลาย กว่าจะได้รับชัยชนะก็เล่นเอาเหนื่อย ไม่แพ้รบทัพจับศึกครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิต

    

ทานาทิธัมมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

มาราติเร กะมะภิยุชฌิตะสัพพะรัตติง
โฆรัมปะนาฬะวะกะมักขะมะถัทธะยักขัง
ขันตีสุทันตะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นาฬาคิริง คะชะวะรัง อะติมัตตะภูตัง
ทาวัคคิจักกะมะสะนีวะ สุทารุณันตัง
เมตตัมพุเสกะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

อุกขิตตะขัคคะมะติหัตถะสุทารุณันตัง
ธาวันติโยชะนะปะถังคุลิมาละวันตัง
อิทธีภิสังขะตะมะโน ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

กัตตะวานะ กัฏฐะมุทะรัง อิวะ คัพภินียา
จิญจายะ ทุฏฐะวะจะนัง ชะยะกายะมัชเฌ
สันเตนะ โสมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

สัจจัง วิหายะ มะติสัจจะกาวาทะเกตุง
วาทาภิโรปิตะมะนัง อะติอันธะภูตัง

    อติอันธะภูตัง (คนมืดบอดอย่างยิ่ง โง่งมงายอย่างย่ิง)
ปัญญาปะทีปะชะลิโต ชิตะวา มุนินโท 
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นันโทปะนันทะภุชะคัง วิพุธัง มะหิทธิง
ปุตเตนะ เถระภุชะเคนะ ทะมาปะยันโต
อิทธูปะเทสะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

ทุคคาหะทิฏฐิภุชะเคนะ สุทัฏฐะหัตถัง
พรัหมัง วิสุทธิชุติมิทธิพะกาภิธานัง
ญาณาคะเทนะ วิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

เอตาปิ พุทธะชะยะมังคะละอัฉฐะคาถา โย
วาจะโน ทินะทิเน สะระเต มะตันที
หิตวานะเนกะวิวิธานิ จุปัททะวานิ
โมกขัง สุขัง อะธิคะเมยยะ นะโร สะปัญโญ

พาหุงสะหัส สะมะภินิมมิตะสาวุธันตัง
ครีเมขะลัง อุทิตะโฆ ระสะเสนะมารัง
ทานาทิธัมมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

มาราติเร กะมะภิยุชฌิตะสัพพะรัตติง
โฆรัมปะนาฬะวะกะมักขะมะถัทธะยักขัง
ขันตีสุทันตะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นาฬาคิริง คะชะวะรัง อะติมัตตะภูตัง
ทาวัคคิจักกะมะสะนีวะ สุทารุณันตัง
เมตตัมพุเสกะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

อุกขิตตะขัคคะมะติหัตถะสุทารุณันตัง
ธาวันติโยชะนะปะถังคุลิมาละวันตัง
อิทธีภิสังขะตะมะโน ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

กัตตะวานะ กัฏฐะมุทะรัง อิวะ คัพภินียา
จิญจายะ ทุฏฐะวะจะนัง ชะยะกายะมัชเฌ
สันเตนะ โสมะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

สัจจัง วิหายะ มะติสัจจะกาวาทะเกตุง
วาทาภิโรปิตะมะนัง อะติอันธะภูตัง
ปัญญาปะทีปะชะลิโต ชิตะวา มุนินโท 
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

นันโทปะนันทะภุชะคัง วิพุธัง มะหิทธิง
ปุตเตนะ เถระภุชะเคนะ ทะมาปะยันโต
อิทธูปะเทสะวิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

ทุคคาหะทิฏฐิภุชะเคนะ สุทัฏฐะหัตถัง
พรัหมัง วิสุทธิชุติมิทธิพะกาภิธานัง
ญาณาคะเทนะ วิธินา ชิตะวา มุนินโท
ตันเตชะสา ภะวะตุ เต ชะยะมังคะลานิ

เอตาปิ พุทธะชะยะมังคะละอัฉฐะคาถา โย
วาจะโน ทินะทิเน สะระเต มะตันที
หิตวานะเนกะวิวิธานิ จุปัททะวานิ
โมกขัง สุขัง อะธิคะเมยยะ นะโร สะปัญโญ